Akut solunum yetmezliği; solunum sisteminin gaz değişimi işlevini (oksijenizasyon veya ventilasyon) yerine getirememesi durumudur. Oda havasında istirahatte arteriyel kan gazında (AKG) PaO₂ < 60 mmHg veya PaCO₂ > 45 mmHg (pH < 7.35 ile birlikte) olmasıdır.

TANI, SINIFLANDIRMA VE KRİTERLER

Tanı ve tedavi stratejisini belirlemek için hastayı hızlıca şu iki kategoriden birine koy:

Özellik	Tip 1: Hipoksemik ASY (Akciğer Yetmezliği)	Tip 2: Hiperkapnik ASY (Pompa Yetmezliği)
Temel Sorun	Oksijenizasyon bozukluğu (V/Q bozukluğu, Şant).	Ventilasyon bozukluğu (Alveolar hipoventilasyon).
AKG Bulgusu	PaO₂ < 60 mmHg, PaCO₂ Normal veya Düşük.	PaCO₂ > 45 mmHg, pH asidozda (<7.35).
A-a Gradyanı	Artmış (> 20 mmHg).	Genellikle Normal (Ekstra-pulmoner nedenlerde).
Örnekler	Pnömoni, ARDS, Pulmoner Ödem, Pulmoner Emboli.	KOAH Alevlenme, İlaç doz aşımı, Nöromusküler hast., Obezite hipoventilasyon.

TEDAVİ PROTOKOLÜ

Hava Yolu ve Oksijenizasyon Hedefleri

KOAH/Kronik Hiperkapnikler: Hedef SpO₂ %88-92. (Hipoksik drive’ı koru).
Diğer Tüm Hastalar: Hedef SpO₂ %94-98.
Pozisyon: Bilinç açıksa hastayı dik oturt (45-90°). Sekresyon varsa aspire et.

Oksijen Destek Basamakları (Step-Up Yaklaşımı)

Nazal Kanül: 1-6 L/dk (FiO₂ %24-40). Hafif hipoksemide başla.
Basit Yüz Maskesi: 5-10 L/dk (FiO₂ %40-60). PaCO₂ retansiyonu riski var, dikkat.
Rezervuarlı (Non-rebreather) Maske: 10-15 L/dk (FiO2 %60-90). Ciddi hipoksemide entübasyon/NIV öncesi köprü.
Yüksek Akış Nazal Kanül (HFNC): Tip 1 (Hipoksemik) yetmezlikte ilk tercihlerden.
- Başlangıç: 30-40 L/dk akış, %100 FiO2. Isıtılmış nemli hava verir, sekresyonu rahatlatır.
Non-İnvaziv Ventilasyon (NIV – BPAP/CPAP):
- Altın Standart: KOAH alevlenme ve Kardiyojenik Pulmoner Ödem.
- KOAH Ayarı (BPAP): IPAP: 10-12 cm H₂O, EPAP: 4-6 cm H₂O.
- Pulmoner Ödem Ayarı (CPAP): 5-10 cm H₂O sürekli basınç.

Farmakolojik Tedavi (Etiyolojiye Yönelik)

Hastanın altta yatan nedenine göre aşağıdaki kokteyli düzenle:

Bronkodilatörler (Obstrüktif Patoloji varsa):
- Salbutamol: 2.5 – 5 mg Nebül (20 dk’da bir tekrarla).
- İpratropium Bromür: 0.5 mg Nebül (4-6 saatte bir).
Sistemik Steroidler (KOAH/Astım):
- Metilprednizolon: 40-60 mg IV (Günde 1 kez) veya Prednisolon 40 mg PO.
Diüretik (Kardiyojenik Ödem – Yüklenme):
- Furosemid: 20-40 mg IV bolus.
Antibiyotik: Enfeksiyon (Pnömoni/Sepsis) şüphesi varsa ilk 1 saatte ampirik başla.
Tromboemboli: Şüphe yüksekse terapötik, değilse profilaktik Enoksaparin başla.

🚩 KIRMIZI BAYRAKLAR & UYARILAR

ÖLÜMCÜL YORGUNLUK BELİRTİSİ: Hızlı soluyan (Takipneik) ve ciddi solunum eforu olan bir hastada (Astım/Pnömoni), PaCO₂‘nin “Normal” sınırlara gelmesi (Örn: 30’dan 40’a çıkması) iyileşme değil, KAS YORGUNLUĞUDUR. Hasta tükenmek üzeredir, aklına ENTÜBASYON ihtimali gelsin.
OKSİJEN TOKSİSİTESİ: %60’ın üzerinde FiO₂ uzun süre (24-48 saat) verilirse akciğer hasarı (toksisite/atelektazi) başlar. Hedef saturasyona ulaşıldığı an oksijeni titre ederek düşür.

NIV KONTRENDİKASYONLARI

Bilinç kapalı (GCS < 10) veya hava yolunu koruyamıyor.
Yüz travması / yanığı.
Kontrolsüz kusma (aspirasyon riski).
Hemodinamik instabilite (Şok).Bu hastalara NIV deneme, direkt entübe et.

TABURCULUK/SERVİSE GEÇİŞ KRİTERLERİ

Son 24 saatte hemodinamik stabilite.
Oksijen ihtiyacının azalması (Nasal kanül ile SpO₂ > %92).
Asidozun düzelmesi ve oral tedaviye geçiş yapılabilmesi.

🫁 Akut Solunum Yetmezliği (ASY) Yönetimi