Tanım: Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (DMAH), standart (fraksiyone olmamış) heparinin kimyasal veya enzimatik depolimerizasyonu ile elde edilen, ortalama molekül ağırlığı 4000-5000 Dalton olan antikoagülan ajanlar sınıfıdır. Standart heparine kıyasla daha öngörülebilir farmakokinetik özelliklere sahiptir.
Etki Mekanizması
DMAH, antikoagülan etkisini Antitrombin III (ATIII) üzerinden gösterir.
- ATIII’e bağlanarak konformasyonel bir değişikliğe neden olur ve ATIII’ün Faktör Xa’yı inhibe etme gücünü yaklaşık 1000 kat artırır.
- Fark: Standart heparin hem Faktör Xa’yı hem de Faktör IIa’yı (Trombin) eşit oranda inhibe ederken (1:1 oranı); DMAH moleküler zincir kısalığı nedeniyle Trombini sarmalayamaz. Bu nedenle Faktör Xa üzerindeki inhibitör etkisi, Trombine göre çok daha belirgindir (Oran 2:1 ile 4:1 arasındadır).
Farmakokinetik Özellikler ve Avantajları
- Yüksek Biyoyararlanım: Subkutan (SC) uygulama sonrası biyoyararlanımı %90’ın üzerindedir (Standart heparinde bu oran değişkendir).
- Uzun Yarı Ömür: Yarı ömrü standart heparinden uzundur, bu sayede günde tek veya iki doz (SC) uygulama yeterli olur.
- Öngörülebilir Doz Yanıtı: Plazma proteinlerine, endotel hücrelerine ve makrofajlara daha az bağlanır. Bu nedenle rutin laboratuvar takibi (aPTT gibi) gerektirmez.
- Renal Eliminasyon: Büyük oranda böbrekler yoluyla atılır. (Böbrek yetmezliğinde doz ayarı veya standart heparin tercihi gerekebilir).
| Özellik | Standart Heparin (UFH) | Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (DMAH) |
| Molekül Ağırlığı | Yüksek ve Değişken (Ort. 15.000 Da) | Düşük ve Homojen (Ort. 4.000-5.000 Da) |
| Etki Mekanizması | Antitrombin III’ü aktive eder. Anti-Xa / Anti-IIa Oranı: 1:1 | Antitrombin III’ü aktive eder. Anti-Xa / Anti-IIa Oranı: > 2:1 – 4:1 |
| Biyoyararlanım (SC) | Düşük ve Değişken (%30) (Plazma proteinlerine bağlanır) | Yüksek ve Öngörülebilir (>%90) (Proteinlere az bağlanır) |
| Yarı Ömür (T1/2) | Kısa (1-2 saat) (Doza bağımlı kinetik) | Uzun (4-6 saat) (Dozdan bağımsız kinetik) |
| Laboratuvar Takibi | Zorunlu: aPTT (veya ACT) | Rutinde Gerekmez (Özel durumlarda Anti-Xa) |
| Eliminasyon | Retiküloendotelyal Sistem (Karaciğer) | Renal (Böbrekler) |
| Böbrek Yetmezliğinde | Güvenli (Tercih sebebidir) | Riskli (Doz ayarı gerekir veya kontrendikedir) |
| Antidot | Protamin Sülfat (Tam nötralizasyon sağlar) | Protamin Sülfat (Kısmi nötralizasyon sağlar, ~%60) |
| HIT Riski | Daha Yüksek (%1-5) | Daha Düşük (<%1) |
| Osteoporoz Riski | Uzun süreli kullanımda daha yüksek | Daha düşük |
Klinik Endikasyonlar
- Venöz Tromboembolizm (VTE) Profilaksisi: Cerrahi sonrası veya immobil hastalarda.
- VTE Tedavisi: Derin Ven Trombozu (DVT) ve Pulmoner Emboli (PE) tedavisi.
- Akut Koroner Sendromlar: Kararsız anjina ve MI (STEMI/NSTEMI) yönetimi.
Yaygın Kullanılan Ajanlar
- Enoksaparin (Örn: Clexane, Oksapar)
- Dalteparin (Örn: Fragmin)
- Tinzaparin (Örn: Innohep)
Güvenlik ve Takip
- Kanama: En önemli komplikasyondur. Antidotu Protamin Sülfat‘tır ancak anti-Xa aktivitesini tamamen nötralize edemeyebilir (%60-75 oranında etkilidir).
- HIT (Heparin İndüklü Trombositopeni): Standart heparine göre risk daha düşüktür ancak mevcuttur.
- Özel Durumlarda Takip: Gebelerde, ağır böbrek yetmezliğinde (KrK 30 ml/dk altı) veya aşırı obez hastalarda etkinlik takibi için Anti-Xa düzeyi bakılabilir.
İleri Okuma
Yasal Uyarı
- Bu blog yazısında yer alan bilgiler, sadece genel bilgilendirme ve eğitim amacıyla hazırlanmıştır. Burada sunulan içerikler, profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez ve bu nitelikte yorumlanmamalıdır.
- Tıp, sürekli gelişen ve değişen bir bilim dalıdır. Yazıların yayınlandığı tarihteki güncel literatür esas alınmış olsa da, standartlar ve tedavi protokolleri zamanla değişebilir. Bu sitedeki bilgilerin uygulanması sonucunda doğabilecek herhangi bir doğrudan veya dolaylı zarardan yazar sorumlu tutulamaz.