Abdominal kompartman sendromu (AKS), karın içi basıncın (KİB) sürekli olarak yükselmesine bağlı yeni gelişen organ disfonksiyonudur. Dünya Abdominal Kompartman Sendromu Derneği (WSACS) tanımlarına göre kritik hastalarda normal KİB yaklaşık 5-7 mmHg‘dir. KİB’in sürekli ya da tekrarlayan biçimde 12 mmHg ve üzerine çıkması intraabdominal hipertansiyon (İAH), 20 mmHg’nin üzerinde kalması ve buna yeni organ disfonksiyonunun eşlik etmesi AKS olarak tanımlanır; abdominal perfüzyon basıncının (APB = ortalama arter basıncı − KİB) 60 mmHg’nin altında olması tanı için gerekli değildir.¹
| Derece | KİB |
|---|---|
| I | 12-15 mmHg |
| II | 16-20 mmHg |
| III | 21-25 mmHg |
| IV | >25 mmHg |
Primer İAH/AKS karın-pelvis bölgesindeki bir yaralanma ya da hastalıkla ilişkilidir ve sıklıkla erken cerrahi ya da girişimsel radyolojik tedavi gerektirir (travma, abdominal cerrahi, kitle, asit).
Sekonder İAH/AKS karın dışı nedenlerden kaynaklanır (masif sıvı resüsitasyonu, yaygın yanık, sepsis).
Tekrarlayan İAH/AKS ise önceki tedaviden sonra yeniden gelişen tablodur.¹,²
Ölçüm
Aralıklı KİB ölçümünde referans yöntem mesane yoluyla ölçümdür; mesaneye en fazla 25 mL steril serum fizyolojik verilir. KİB mmHg olarak, hasta sırtüstü yatarken, ekspiryum sonunda, karın kasları kasılmıyorken ve transdüser orta aksiller hatta sıfırlanarak ölçülür.¹ Öksürme, ıkınma ve Valsalva manevrası sırasında ölçüm yapılmamalıdır.² Çocuklarda instilasyon hacmi 1 mL/kg’dır (en az 3, en fazla 25 mL); kritik çocuklarda normal KİB yaklaşık 4-10 mmHg olup 10 mmHg’nin üzerindeki sürekli ya da tekrarlayan değerler İAH olarak kabul edilir.¹
Klinik inci
Kritik hastada İAH/AKS için bilinen herhangi bir risk etkeni varsa KİB ölçülmeli ve protokole dayalı izlem yapılmalıdır.¹
İAH varlığında pasif bacak kaldırma testi sıvı yanıtını değerlendirmede yanlış negatif sonuç verebilir.²
Fizyopatoloji
- Böbrek: En sık etkilenen organdır; idrar çıkışı azalır.
- Solunum: Akciğer hacmi ve göğüs duvarı kompliyansı azalır.
- Dolaşım: İntratorasik basınç artar, inferior vena kavadan venöz dönüş azalır ve ardyük artar; sonuçta kalp debisi ve kan basıncı düşer.
- Santral sinir sistemi: Artan intratorasik ve santral venöz basınç juguler venöz drenajı bozarak kafa içi basıncını artırır.
- Bağırsak: Splanknik perfüzyon azalır, mukozal bariyer bozulur ve bakteriyel translokasyon riski artar.
Bu etkiler derleme kaynağında ayrıntılı olarak tartışılmıştır.²
Tedavi
WSACS kılavuzunda medikal tedavi için şu önlemler önerilmektedir:¹
- Yeterli analjezi ve anksiyete kontrolü; geçici bir önlem olarak kısa süreli nöromüsküler blokaj
- Vücut pozisyonunun KİB’e katkısının göz önünde bulundurulması
- Mide ya da kolon distandüyse nazogastrik ve rektal tüple dekompresyon; diğer önlemlere yanıt vermeyen kolonik ileusta neostigmin
- Akut resüsitasyon tamamlandıktan sonra pozitif kümülatif sıvı dengesinden kaçınılması
- Masif kanamada artırılmış plazma/eritrosit oranıyla resüsitasyon
- Belirgin intraperitoneal sıvı varsa perkütan kateter drenajı; dekompresif laparotomi gereksinimini ortadan kaldırabilir
Yanık hastalarında eskarotomi karın duvarı elastikiyetini artırarak AKS’yi hafifletebilir.² Belirgin AKS’de dekompresif laparotomi önerilir. Açık karın bırakılan hastalarda negatif basınçlı yara tedavisi kullanılmalı ve aynı yatış süresinde fasyanın kapatılması hedeflenmelidir. Fizyolojik rezervi tükenmiş travma hastalarında laparotomi sonrası profilaktik açık karın önerilir.¹
Dikkat
Dekompresif laparotomi KİB’i hemen düşürür ve organ işlevlerini düzeltir; ancak komplikasyonları çoktur ve dekompresyondan sonra bile mortalite %50’ye kadar ulaşabilir.¹
Yoğun bakıma kabulün ilk 2 haftasında İAH varlığı ve derecesi 28 ve 90 günlük mortaliteyi bağımsız olarak artırır; AKS geliştiğinde mortalite %38,6’ya çıkar.² APB hedefleri, diüretikler, böbrek replasman tedavisi ve albümin konusunda kanıt yetersiz olduğundan WSACS öneride bulunmamıştır.¹
Kaynaklar
- Kirkpatrick AW, Roberts DJ, De Waele J, et al. Intra-abdominal hypertension and the abdominal compartment syndrome: updated consensus definitions and clinical practice guidelines from the World Society of the Abdominal Compartment Syndrome. Intensive Care Med. 2013;39(7):1190-1206. doi:10.1007/s00134-013-2906-z
- Jang H, Lee N, Jeong E, et al. Abdominal compartment syndrome in critically ill patients. Acute Crit Care. 2023;38(4):399-408. doi:10.4266/acc.2023.01263
Bir yanıt yazın