Kısaltılmış Yaralanma Skalası (Abbreviated injury scale – AIS)

Kısaltılmış Yaralanma Skalası (Abbreviated Injury Scale, AIS), her bir yaralanmayı anatomik olarak tanımlayan ve şiddetine göre sınıflandıran bir travma skorlama sistemidir. İlk kez 1971’de Amerikan Tabipler Birliği’nin Otomotiv Güvenliğinin Tıbbi Yönleri Komitesi tarafından, otomobil tasarımı yapan mühendislere güvenlik verisi sağlamak amacıyla 73 künt yaralanmayı içeren bir liste olarak yayımlanmıştır.¹ Günümüzde Association for the Advancement of Automotive Medicine (AAAM) tarafından sürdürülmekte olup 1976, 1980, 1985, 1990, 1998, 2005, 2008 ve 2015 yıllarında revize edilmiş ya da güncellenmiştir.² AIS, Yaralanma Şiddet Skoru (ISS) gibi pek çok travma skorunun temelini oluşturur.¹

Kod yapısı

AIS 1990’dan bu yana her yaralanma, noktadan önce altı haneli bir tanımlayıcı kod (predot kodu) ve noktadan sonra tek haneli bir şiddet puanı ile kodlanır.³ Altı haneli kodda birinci hane vücut bölgesini, ikinci hane anatomik yapının türünü, üçüncü ve dördüncü haneler belirli anatomik yapıyı, beşinci ve altıncı haneler yaralanmanın düzeyini gösterir; noktadan sonraki hane ise şiddet puanıdır (örneğin 851814.3).⁴

AIS	Şiddet
1	Hafif (minor)
2	Orta (moderate)
3	Ciddi (serious)
4	Ağır (severe)
5	Kritik (critical)
6	Maksimal (maximal)
9	Şiddeti belirlemek için yeterli bilgi yok

Bu sınıflama kaynaklara göre düzenlenmiştir.¹,²

ICD ile ilişkisi

AIS ve Uluslararası Hastalık Sınıflaması (ICD) farklı amaçlarla geliştirilmiş, farklı yapıdaki iki sistemdir; AIS kodları doğrudan ICD kodu değildir. AAAM tarafından onaylanan ICD-9-CM ve ICD-10-CM’den AIS 2005 Güncelleme 2008’e eşleştirme haritasında, uygun 19.012 ICD kodunun %74’üne geçerli bir AIS şiddet puanı (1-6) atanabilmiş, kalan kodlar ICD tanımı yetersiz olduğu için AIS 9 olarak kodlanmış ya da eşleştirilememiştir. Kodların %80’i ISS vücut bölgesine eşleştirilebildiğinden hastane kayıtlarından ISS hesaplanmasına olanak tanır.⁵

AIS’ye dayalı skorlar

• Yaralanma Şiddet Skoru (ISS): Her vücut bölgesinin yalnızca en yüksek AIS puanı kullanılır; en ağır yaralanmanın olduğu üç bölgenin puanlarının kareleri toplanır. Skor 0-75 arasındadır ve herhangi bir AIS 6 yaralanmada ISS otomatik olarak 75 kabul edilir.¹
• Yeni Yaralanma Şiddet Skoru (NISS): Vücut bölgesinden bağımsız olarak en ağır üç yaralanmanın AIS puanlarının kareleri toplanır.¹
• Anatomik profil (AP): Yaralanmalar dört bileşende toplanır: A, baş, beyin ve omurilikteki ciddi (AIS ≥3) yaralanmalar; B, toraks ve boyun önündeki ciddi yaralanmalar; C, diğer bölgelerdeki ciddi yaralanmalar; D, tüm hafif ve orta (AIS ≤2) yaralanmalar. Her bileşen, o gruptaki AIS puanlarının karelerinin toplamının karekökü (Öklid uzaklığı modeli) olarak hesaplanır.¹

Her yeni sürümde kod sayısı artmış ve özellikle orta (AIS 2) ile ağır (AIS 4) arasındaki yaralanmaların şiddet puanlarında değişiklikler yapılmıştır.³ Bu nedenle farklı AIS sürümleriyle kodlanmış verileri karşılaştırırken dikkatli olunmalıdır.

Kaynaklar

1. Rapsang AG, Shyam DC. Scoring systems of severity in patients with multiple trauma. Cir Esp (Engl Ed). 2015;93(4):213-221. doi:10.1016/j.cireng.2013.12.031
2. Association for the Advancement of Automotive Medicine (AAAM). AIS FAQs. Erişim tarihi: 19 Ekim 2026. https://www.aisinjuryscale.org/resources/ais-faqs
3. Loftis KL, Price J, Gillich PJ. Evolution of the Abbreviated Injury Scale: 1990-2015. Traffic Inj Prev. 2018;19(suppl 2):S109-S113. doi:10.1080/15389588.2018.1512747
4. LOINC. 75890-4: Abbreviated Injury Scale predot code AAAM. Erişim tarihi: 19 Ekim 2026. https://loinc.org/75890-4
5. Loftis KL, Price JP, Gillich PJ, et al. Development of an expert based ICD-9-CM and ICD-10-CM map to AIS 2005 update 2008. Traffic Inj Prev. 2016;17(suppl 1):1-5. doi:10.1080/15389588.2016.1191069