Alveoler-arteriyel oksijen farkı (A–aDO₂)

Alveoler-arteriyel oksijen farkı (A–aDO₂), alveoler oksijen basıncı (PAO₂) ile arteriyel oksijen basıncı (PaO₂) arasındaki farktır ve alveolokapiller ünitenin bütünlüğünü ve gaz değişiminin etkinliğini yansıtır. Klinikte sıklıkla “A–a gradyanı” olarak adlandırılsa da iki değer arasındaki fark bir difüzyon gradyanından kaynaklanmadığı için “A–a oksijen farkı” terimi daha doğrudur.¹

Hesaplama

PaO₂ arter kan gazında ölçülür; PAO₂ ise ölçülemez, alveoler gaz denklemiyle hesaplanır:¹

PAO₂ = FiO₂ × (P_B − P_H2O) − PaCO₂ / R
A–aDO₂ = PAO₂ − PaO₂

Burada P_B atmosfer basıncını (deniz düzeyinde 760 mmHg), P_H2O su buharı basıncını (37 °C’de 47 mmHg), R ise solunum katsayısını (yaklaşık 0,8) gösterir. Oda havası solunurken (FiO₂ 0,21) ve PaCO₂ 40 mmHg iken PAO₂ yaklaşık 100 mmHg olarak hesaplanır.¹

Gençlerde A–aDO₂ 10 mmHg’nin altındadır ve yaşla birlikte, esas olarak PaO₂‘deki azalmaya bağlı olarak artar.¹ Yaşa göre beklenen değer yaklaşık olarak (yaş + 10) / 4 formülüyle tahmin edilebilir.²

Yorum

Hipoksemili bir hastada A–aDO₂, hipokseminin mekanizmasını ayırt etmeye yardımcı olur:

• Normal fark: Hipoventilasyon (santral sinir sistemi depresyonu, nöromüsküler hastalıklar, göğüs duvarı deformiteleri gibi). Hipoksemi ek oksijenle kolayca düzelir.¹,²
• Artmış fark: Ventilasyon/perfüzyon uyumsuzluğu, sağdan sola şant ve difüzyon bozukluğu; yani alveolokapiller üniteyi etkileyen hastalıklar (pnömoni, interstisyel akciğer hastalıkları, KOAH gibi). Şantta hipokseminin oksijen tedavisine yanıtı zayıftır.¹,²

Kaynaklar

1. Sarkar M, Niranjan N, Banyal PK. Mechanisms of hypoxemia. Lung India. 2017;34(1):47-60. doi:10.4103/0970-2113.197116
2. Hantzidiamantis PJ, Amaro E. Physiology, alveolar to arterial oxygen gradient. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023. Güncelleme: 5 Haziran 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545153/